भारतको समुद्री रणनीति विश्वमञ्चमा उभिँदै, हिन्द महासागरमा प्रभाव विस्तार गर्ने तयारी

नयाँदिल्ली । भारतले हालै आफ्नो समुद्री रणनीति थप स्पष्ट गर्दै हिन्द महासागर क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राख्ने संकेत दिएको छ। “ब्लू डिप्लोमेसी” भनिने समुद्री नीति अन्तर्गत भारतले व्यापार, सुरक्षा र पूर्वाधार विस्तारका माध्यमबाट समुद्री क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव बलियो बनाउने योजना सार्वजनिक गरेको हो।

भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा गठित रणनीतिक सल्लाहकार समूहले तयार पारेको प्रतिवेदनमा भारतको समुद्री शक्ति विस्तार गर्ने बहुआयामिक खाका प्रस्तुत गरिएको छ। यो नीति अनुसार भारतले चिनियाँ नौसैनिक गतिविधिहरूको प्रभावलाई सन्तुलित गर्न भारतीय नौसेनालाई प्रविधि, साधन र संरचनागत रूपमा थप सशक्त बनाउनेछ।

समुद्रमार्ग सुरक्षा, समुन्द्र सतहको निगरानी, द्वीप राष्ट्रहरूसँग रणनीतिक साझेदारी तथा बन्दरगाह निर्माणमा भारतले लगानी बढाउनेछ। मौरिसस, माल्दिभ्स, श्रीलंका, सेशल्स, र फ्रान्सको रीयूनियन टापुको नजिक भारतको रणनीतिक उपस्थिति विस्तार गर्ने योजना समेत छ।

विदेशमन्त्री एस. जयशंकरले हालैको एक कार्यक्रममा स्पष्ट पारे, “हिन्द महासागरमा भारतको उपस्थिति कुनै आक्रामक उद्देश्य होइन, यो क्षेत्रीय स्थिरता, पारदर्शिता र विश्वास निर्माणको लागि हो।”

विश्लेषकहरूका अनुसार भारतको यो कदम दक्षिण एसियाको भूराजनीतिक परिदृश्यमा सन्तुलन कायम राख्न निर्णायक सावित हुनेछ। चीनले बेल्ट एण्ड रोड इनिसियेटिभ अन्तर्गत बन्दरगाहहरूमा कब्जा जमाउँदै आएको बेला भारतको सक्रियता अत्यन्तै सान्दर्भिक ठानिएको छ।

यो रणनीति केवल सैन्य उपस्थितिमा सीमित छैन। भारतले समुद्री व्यापार मार्ग विस्तार, जलमार्गमार्फत कनेक्टिभिटी र समुद्री पारिस्थितिकी संरक्षणमा पनि भूमिका खेल्नेछ। यो दृष्टिकोणलाई धेरै विश्लेषकहरूले ‘सशक्त र उत्तरदायी समुद्री नेतृत्व’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

भारतको यो दृढ कदमले हिन्द महासागर क्षेत्रलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण दक्षिण एशियालाई नयाँ रणनीतिक दिशा दिन सक्छ।