एजेन्सी । ‘ऋण–जाल कूटनीति’ को आरोपको बीचमा, चिनियाँ कम्पनीहरूले अधिकांश विदेशी प्रत्यक्ष लगानी अवसर तथा कम विदेशी अनुबंधित परियोजनाहरू खोज्ने गर्छन् ।
किनभने राष्ट्रपति सी जिनपिङको बीआरआईको प्रमुख पहल कमजोर जोखिम व्यवस्थापनबाट प्रभावित भएकाे लेखक नादिया क्लार्कले विदेश सम्बन्ध परिषदको लागि लेखेकाे ब्लगमा उल्लेख छ ।
‘चीनले अब बीआरआईको वास्तविक मूल्य महसुस गरिरहेको छ’,क्लार्कले लेखे,’किनभने उसले आफ्ना कम्पनीहरू र राज्य बैंकहरूद्वारा जारी गरेको सयौं अर्बौं ऋण चुक्ता गर्ने र पहल मार्फत सञ्चित गर्न सक्ने जुनसुकै सद्भावना बीच छनौट गर्न बाध्य भएको छ।’ बीआरआईले आफ्नो पुरानो पूर्ववर्तीको बाटो पछ्याउँदै टुक्राटुट र अन्ततः पतनमा योगदान पुर्याउन नपरोस् भन्ने कुरामा चीन सचेत हुनुपर्नेमा उनले जाेड दिए ।
अन्तर्राष्ट्रिय फाइनान्सरको रूपमा चीनले विशेष गरी न्यून आय भएका देशहरूमा ऋणजालकाे हाँगाविगाँ फैलाइरहेकाे छ । सन् २०१७ मा बेइजिङले श्रीलंकाको हम्बनटोटा बन्दरगाहका लागि ९९ वर्षको भाडामा लिएको सम्झौतालाई वर्णन गर्न यो शब्दको उत्पत्ति भएको थियो जब देश ऋण भुक्तानीमा पछाडि परेको थियो ।
चिनियाँ परियोजनासँग विशेष गरी बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) अन्तर्गत, क्लार्कले भने। पश्चिमी मिडिया र वरिष्ठ नीति अधिकारीहरूले महसुस गर्छन् कि चीनले विश्वमा अनुचित प्रभाव पार्न बीआरआई प्रयोग गरिरहेको छ, विशेष गरी किनभने परियाेजनाले स्वास्थ्य वा शिक्षा पहल जस्ता सामाजिक क्षेत्रका परियोजनाहरू भन्दा पनि पूर्वाधारमा वित्तपोषण गर्दछ।
क्लार्कका अनुसार आलोचकहरूलाई चिन्ता छ कि चीनले यी सम्पत्तिहरूलाई सैन्य प्रयोगको लागि नियन्त्रणमा लिनेछ वा भविष्यको वार्तामा तिनीहरूलाई लाभको रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ ।
उहाँले भन्नुभयाे, ‘बीआरआईले आफूलाई टिकाउनकाे लागि संघर्ष किन गरिरहेकाे छ? यसकाे वास्तविक कारण ऋण जाल मात्र हाेइन, याे भन्दा पनि केही खतरनाक याेजना छ।’
चिनियाँ कम्पनीहरूले बीआरआई वा विदेशी लगानीमा कुनै पनि हालतमा आफ्नाे नजर हटाउँदैनन् । तर अहिले बीआरआईमा सामेल हुन चिनियाँ सरकार र चिनियाँ कम्पनीहरूको प्राथमिकता परिवर्तन भएको छ।
हालैका वर्षहरूमा, ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरूले निर्माणमा त्रुटि, भ्रष्टाचार र ऋणको चिन्ता, चिनियाँ कम्पनीहरूले
सिर्जना गरेकाे समस्याका कारण बीआरआई साझेदार देशहरूले आयोजना रद्द गरेको लेख उहाँले लेखेका छन् ।
सन् २००० देखि कुल २० भन्दा बढी ऋणी देशहरूले चिनियाँ ऋणमा २४० अर्ब डलर प्राप्त गरेका छन्। चीनको विश्वव्यापी बेलआउट ऋण कार्यक्रमको स्केल पनि तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।
विश्व बैंक, हार्वर्ड केनेडी स्कूल, एडडाटा र विश्व अर्थतन्त्रका लागि किल इन्स्टिच्युटका अनुसन्धानकर्ताहरूको प्रतिवेदनअनुसार विगत पाँच वर्ष (२०१६-२०२१) मा १८५ डलर बिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी विस्तार भएको थियो।
तेह्र देशहरूले आर्थिक वा वित्तीय संकटको अवस्थामा कुल १७० बिलियन डलर फिर्ता लिए। उदाहरणहरूमा अर्जेन्टिना (2014-2021), मंगोलिया (2012-2021), सुरिनाम (2015-2021), र श्रीलंका (2021), जसले तिनीहरूको बाह्य ऋणदाताहरूमा सार्वभौम पूर्वनिर्धारित हुनु अघि र/वा पछि तिनीहरूको स्वैप लाइनहरू बन्द गर्यो। ।
अन्य महत्त्वपूर्ण प्रयोगकर्ताहरूमा पाकिस्तान (2013-2021), इजिप्ट (2016-2021) र टर्की (2021) समावेश छन्, जसले लामो समयसम्म भुक्तानी सन्तुलनको संकटमा ठूलो गिरावटको अनुभव गरेको थियो, जसको प्रमाण तिनीहरूको क्र्यास हुने मुद्राहरूले विदेशी मुद्रा सञ्चिति घट्दै गएको देखाएको छ।
