खालिस्तान स्वतन्त्रता आन्दोलनको नाममा चलाइएको गतिविधि पछाडि पाकिस्तानको गुप्तचर संस्था इन्टर–सर्भिसेस इंटेलिजेन्स (आईएसआई) को प्रत्यक्ष संलग्नता पुष्टि भएको छ। धार्मिक स्वतन्त्रता र सिख समुदायको हक अधिकारको आवरणमा चलेको यो आन्दोलन वास्तवमा भारतविरुद्ध पाकिस्तानले दशकौँदेखि चलाइरहेको प्रोक्सी युद्धको रणनीतिक हिस्सा हो। विभिन्न मुलुकमा पक्राउ परेका चरमपन्थीहरूको बयान, गुप्तचर रिपोर्ट, र आर्थिक लेनदेनका प्रमाणहरूले यो सम्बन्ध पुष्टि गरेका छन्।
आईएसआईले क्यानडा, बेलायत, र अमेरिका लगायतका देशहरूमा रहेका खालिस्तानी नेताहरूलाई आर्थिक सहयोग प्रदान गर्दै उनीहरूलाई भारतविरोधी गतिविधिमा सक्रिय बनाएको देखिन्छ। यस आर्थिक सहयोगमार्फत प्रदर्शनहरू गराउने, प्रचार सामग्री निर्माण गराउने, र विशेषगरी सिख युवाहरूलाई भारतविरुद्ध दुष्प्रचार गर्दै चरमपन्थी विचारधारामा आकर्षित गराउने काम भइरहेको छ। हालै सार्वजनिक भएका विवरणअनुसार पाकिस्तानी रकम प्रयोग गरी क्यानडामा रहेका खालिस्तानी नेताहरूले गतिविधि तीव्र बनाएका छन्।
यस रणनीतिक अभियानलाई संस्थागत रूपमा अघि बढाउन पाकिस्तानले आफ्नै भूभागमा चरमपन्थी प्रशिक्षण केन्द्रहरू स्थापना गरेको छ। कोट लखपत, गुजरनवाला, मियाँवाली, पेशावर, चकवालजस्ता स्थानमा आईएसआईको निगरानीमा सिख चरमपन्थीहरूलाई बन्दुक, ग्रिनेड, बम, र आइईडी प्रयोग गर्ने तालिम दिइन्छ। भारतका प्रमुख शहरहरू र नेताहरूमाथि हमला गर्ने योजनासहित यिनीहरूलाई प्रयोग गरिन्छ।
आईएसआईको प्रत्यक्ष सरसहयोगमा सञ्चालन भइरहेका खालिस्तानी संगठनहरू—बब्बर खालसा इन्टरनेशनलका वधवा सिंह, इन्टरनेशनल सिख यूथ फेडरेसनका लखबीर सिंह रोडे, खालिस्तान कमान्डो फोर्सका परमहित सिंह पञ्जवार, र खालिस्तान जिन्दाबाद फोर्सका रञ्जित सिंह—पाकिस्तानी भूमि प्रयोग गरी गतिविधिमा सक्रिय छन्। यिनीहरू कुनै स्वतन्त्रता सेनानी होइनन्, बरु आईएसआईका ठेकदारझैँ कार्यरत छन्।
पाकिस्तानले युवाहरूलाई चरमपन्थमा आकर्षित गर्न सजिलै उपलब्ध जनशक्तिको खोजीमा अफ्ठ्यारो पारेपछि अब उग्रवादी गतिविधिका लागि ग्रामीण भारतका लतग्रस्त युवाहरू, आप्रवासी सिखहरू, र पाकिस्तानका गरिब इसाई समुदायलाई समेत प्रयोग गर्न थालेको देखिन्छ। यो कुनै आन्दोलन होइन, यो त कमजोर र भुलाइएको समुदायहरूको निर्मम शोषण हो।
आईएसआईले कश्मीरी चरमपन्थी संगठन लश्कर-ए-तोइबासँग खालिस्तानी चरमपन्थीहरूबीच रणनीतिक सहकार्यको विकास गरेको छ। पवित्र ननकाना साहिब गुरुद्वारामा आतंकवादी क्रियाकलापका लागि साझा कार्यालय खोलिएको पुष्टि भएको छ। यसमार्फत आईएसआईका एजेन्टहरू खालिस्तानी श्रद्धालुहरूमाझ घुलमिल हुने, धार्मिक चन्दा आतंकमा प्रयोग गर्ने, र भारतको वैधानिक सिख धार्मिक नेतृत्वको छवि बिगार्ने काम गरिन्छ।
पाकिस्तानको यो प्रोक्सी रणनीति कूटनीतिक निकायहरूसम्म फैलिएको छ। न्यूयोर्क, लस एञ्जलस, जर्मनी र नेपालसम्मका पाकिस्तानी दूतावासहरूमार्फत आतंकवादी, नक्कली नोट र विस्फोटक पदार्थ भारत छिराउने काम भइरहेको छ। 9/11 को घटनापछि विश्वव्यापी रूपमा आतंकवादप्रति चासो बढेपछि पाकिस्तानी अधिकारीहरूले खालिस्तानी एजेन्टहरूलाई अस्थायी रूपमा लो प्रोफाइलमा रहन निर्देशन दिएका थिए।
सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष के हो भने पाकिस्तानले विश्वभर सिख-मुसलमान एकताको कृत्रिम सञ्जाल निर्माण गरी भारतविरुद्धको कथित साझा संघर्षको भ्रम फैलाउन खोजेको छ। यसै सन्दर्भमा World Sikh Muslim Federation र International Sikh Muslim Ittehad Federation जस्ता संगठन आईएसआईले निर्माण गरेका छन्, जसले खालिस्तानी र कश्मीरी अलगाववादीबीच ‘प्राकृतिक मित्रता’ देखाउने नाटक गरिरहेका छन्।
यथार्थमा पाकिस्तानले खालिस्तानप्रति कुनै सहानुभूति राखेको छैन। उसले यो आन्दोलनलाई भारतविरुद्धको हतियारको रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ। आफ्नै देशभित्र बलुच र पख्तुन स्वतन्त्रता आन्दोलनहरूलाई हिंसात्मक रूपमा दमन गर्ने राष्ट्रले अर्को समुदायको स्वतन्त्रताको कुरा गर्नु नै ढोंग हो। क्यानडामा भएको खालिस्तानी आतङ्ककारीको हत्याको सन्दर्भमा भारतविरुद्ध आरोप लगाउनेहरूलाई पाकिस्तानी हस्तक्षेप र वित्तीय सहयोगको प्रमाणहरू नदेख्ने प्रवृत्तिले पनि स्पष्ट पार्छ कि यो सम्पूर्ण गतिविधि धर्मको नाममा गरिएको रणनीतिक शोषण हो।
खालिस्तान आन्दोलन स्वतन्त्रता र स्वाभिमानको लडाइँ होइन, यो पाकिस्तानको गुप्तचर एजेन्सीले चलाएको एक सोचीविचार गरिएको अभियान हो। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले अब ढोंगको पर्दा हटाएर पाकिस्तानको यो चरमपन्थी輸न सञ्चालनलाई प्रत्यक्ष रूपमा उत्तरदायी बनाउनु आवश्यक छ।
