एजेन्सी । चीनले आफ्नाे अनुदानमा दिने ऋणलाई ब्यापक रुपमा विस्तार गरेकाे छ ।
बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभले ऋण चुक्ता गर्ने, घोटालामा डुबेका परियोजनाहरू र भ्रष्टाचारको आरोप लागेपछि चीनले आफ्नो अनुदानमा दिने ऋणलाई उल्लेखनीय रूपमा विस्तार गरेको हाे।
मङ्गलबार प्रकाशित एउटा अध्ययनले २०१९ र २०२१ को अन्त्यसम्ममा विकासोन्मुख देशहरूलाई चीनले १०४ अर्ब डलर बराबरको उद्धार ऋण दिएको देखाएको छ। यी वर्षहरूको सङ्ख्या विगत दुई दशकहरूमा देशको अनुदानमा दिने ऋण जत्तिकै ठूलो छ।
एडडेटा, विश्व बैंक, हार्वर्ड केनेडी स्कूल र विश्व अर्थतन्त्रका लागि किएल इन्स्टिच्युटका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको अध्ययन विश्वव्यापी आधारमा कुल चिनियाँ उद्धार ऋण कब्जा गर्ने पहिलो कडा प्रयास हो।
२००० र २०२१ को अन्त्यको बीचमा, चीनले २२ ऋणी देशहरूमा कुल २४० बिलियन डलरको १२८ अनुदानमा दिइने ऋणका परियाेजनाहरु सञ्चालन गरेकाे छ ।
अत्यधिक प्रभावशाली “अन्तिम उपायको ऋणदाता” को रूपमा चीनको उदयले दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यदेखि विश्वव्यापी वित्तीय स्थायित्वको रक्षा गर्न खोजेका आईएमएफ जस्ता पश्चिमी नेतृत्वका संस्थाहरूका लागि महत्वपूर्ण चुनौतीहरू प्रस्तुत गरेकाे छ ।
“विश्वव्यापी वित्तीय संरचना कम सुसंगत, कम संस्थागत र कम पारदर्शी हुँदै गइरहेको छ,” ब्राड पार्क्स, संयुक्त राज्य अमेरिकाको विलियम र मेरीमा एडडेटाका कार्यकारी निर्देशकले भने, “बेइजिङले सीमापार उद्धार तथा अनुदान ऋणको लागि नयाँ विश्वव्यापी प्रणाली सिर्जना गरेको छ, तर यसले यो अपारदर्शी र असंबद्ध तरिकामा गरेको छ।”
बढ्दो विश्वव्यापी ब्याज दर र डलरको बलियो मूल्याङ्कनले विकासोन्मुख देशहरूको ऋणदाताहरूलाई तिर्न सक्ने क्षमताको बारेमा चिन्ता बढाएको छ। धेरै सार्वभौम राष्ट्रहरू संकटमा परेका छन्, ऋणदाताहरू बीचको समन्वयको अभावले केही संकटहरु विकराल रुप लिइरहेका छन् ।
श्रीलङ्काका राष्ट्रपति रनिल विक्रमासिङ्घेले गत हप्ता चीन र अन्य ऋणदाताहरूलाई आईएमएफले आफ्नो राष्ट्रका लागि ३ अर्ब डलरको चार वर्षको ऋण कार्यक्रम स्वीकृत गरेपछि ऋण पुनर्संरचनामा चाँडै सम्झौता गर्न आह्वान गरे।
चीनले आईएमएफको सदस्य भए पनि बहुपक्षीय ऋण समाधान कार्यक्रममा भाग लिन अस्वीकार गरेको छ। घाना, पाकिस्तान र अन्य संकटग्रस्त ऋणीहरूलाई चीनले ठूलो मात्रामा ऋण दिन्छन्, यीनीहरुले श्रीलंकाको उदाहरण नजिकबाट हेरिरहेका छन्।
“चीनको कडाईका साथ द्विपक्षीय दृष्टिकोणले सबै प्रमुख आपतकालीन ऋणदाताहरूको गतिविधिलाई समन्वय गर्न अझ गाह्रो बनाएको छ,” पार्क्सले भने।
अर्जेन्टिना, बेलारुस, इक्वेडर, इजिप्ट, लाओस, मंगोलिया, पाकिस्तान, सुरिनाम, श्रीलंका, टर्की, युक्रेन र भेनेजुएला सहित चीनले अनुदान ऋण दिएका २२ देशहरू मध्ये धेरै आईएमएफ समर्थन प्राप्तकर्ताहरू छन्।
यद्यपि, आईएमएफका कार्यक्रम र चिनियाँ अनुदान ऋण बीच ठूलो भिन्नताहरू छन्। एउटा भनेको चिनियाँ पैसा सस्तो छैन। “आईएमएफबाट सामान्य अनुदान ऋणमा २ प्रतिशत ब्याज दर हुन्छ,” अध्ययनले भन्यो। “चिनियाँ अनुदान ऋणमा जोडिएको औसत ब्याजदर ५ प्रतिशत छ।”
बेइजिङले संकटमा परेका सबै बेल्ट एण्ड रोड ऋणीहरूलाई अनुदान पनि प्रदान गर्दैन। चिनियाँ बैंकहरूको लागि महत्त्वपूर्ण ब्यालेन्स शीट जोखिम प्रतिनिधित्व गर्ने बीआरआई वित्तपोषणका ठूला प्राप्तकर्ताहरूले आपतकालीन सहायता प्राप्त गर्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
“बेइजिङले अन्ततः आफ्नै बैंकहरू बचाउने प्रयास गरिरहेको छ। त्यसैले यो अन्तर्राष्ट्रिय अनुदान ऋणको जोखिमपूर्ण व्यवसायमा प्रवेश गरेको छ, “हार्वर्ड केनेडी स्कूलका प्राध्यापक र विश्व बैंक समूहका पूर्व मुख्य अर्थशास्त्री कार्मेन रेनहार्टले भने।
चीनको ऋण दुई प्रकारमा आउँछ। पहिलो भनेको “स्वैप लाइन” सुविधा मार्फत हो, जहाँ रेन्मिन्बीलाई पिपुल्स बैंक अफ चाइना, केन्द्रीय बैंकले घरेलु मुद्राको बदलामा वितरण गरिन्छ। लगभग १७० बिलियन डलर यस तरिकामा वितरित गरियो। दोस्रो भनेको प्रत्यक्ष ब्यालेन्स अफ पेमेन्ट सपोर्ट मार्फत हो, जसमा ७० अर्ब डलर प्रतिज्ञा गरिएको छ, प्रायः सरकारी स्वामित्वमा रहेका चिनियाँ बैंकहरूबाट।
बीआरआई विश्वको सबैभन्दा ठूलो अन्तरराष्ट्रिय पूर्वाधार कार्यक्रम हो। अमेरिकी इन्टरप्राइज इन्स्टिच्युट, एक वाशिंगटन-आधारित थिंक-ट्याङ्क, चीनको नेतृत्वमा पूर्वाधार परियोजनाहरू र “बेल्ट एण्ड रोड” को रूपमा वर्गीकृत अन्य लेनदेनको मूल्य २०१३ र २०२१ को अन्त्य बीच ८३८ बिलियन डलरमा राखेको छ।
अनुदान बोनान्जाले चिनियाँ नेता सी जिनपिङले “शताब्दीको परियोजना” को रूपमा वर्णन गरेको योजनाको डिजाइनमा कमजोरीहरू प्रकट गर्दछ।
एउटा मुद्दा, किल इन्स्टिच्युटका क्रिस्टोफ ट्रेबेस्चले भने, चिनियाँ ऋणदाताहरू “वास्तवमा धेरै देशहरूमा गए जहाँ विशेष गरी गम्भीर समस्याहरू देखा पर्यो”।
श्रीलंकाको हम्बनटोटा बन्दरगाह र लोटस टावर जस्ता “सेतो हात्तीहरू” लाई देशको ऋण संकटको लक्षणको रूपमा हेरिन्छ, जबकि सक्रिय ज्वालामुखी नजिक चिनियाँ ठेकेदारहरूले बनाएको इक्वेडोरको बाँधमा ७००० भन्दा बढी दरारहरू फेला परेका थिए।
