बेइजिङ – चीन विगत ३० वर्षदेखि भूमण्डलीकरणको कथाको केन्द्रबिन्दु रह्यो। चीनको आर्थिक वृद्धिले विश्वलाई चकित तुल्याएको थियो। तर अहिले यो संघर्षरत छ।
विश्वको सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको देश चीनको वुहानमा कोभिड-१९ का बिरामीहरु फेला परेको दुई वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि भाइरसको उत्पत्ती र नियन्त्रणको विषयको टुंगो लाग्न सकेको छैन। चीनका खोपहरू पश्चिममा उपलब्ध भ्याक्सिनहरूभन्दा कम प्रभावकारी भएकाले र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता पनि कम भएकाले चीनमा फेरि संक्रमण तीव्र बनिरहेको छ।
राष्ट्रपति सी जिनपिङले लगाएका कडा प्रतिबन्धका कारणले आर्थिक गतिविधिहरु रोकिएका छन्, विकास सुस्त छ। चीनको आर्थिक मोडेलमा भएका त्रुटिहरू र थप प्रतिकूल भूराजनीतिक वातावरणका कारण चीनको आर्थिक क्षेत्र संकटको अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ।
अमेरिका, बेलायत वा यूरो क्षेत्रको विपरीत, चीनले मुद्रास्फीति समस्याको सामना गरिरहेको छैन। जसले केन्द्रीय बैंकहरूलाई ब्याज दर बढाउन (वा बढाउने बारे सोच्न) प्रेरित गरेको छ। यसको विपरित, पीपुल्स बैंक अफ चाइनाले ऋण वृद्धिलाई प्रोत्साहित गर्ने नीतिलाई सहज बनाउँदैछ। अधिकारीहरूले आफ्नो समस्याबाट बाहिर निस्कने र खर्च गर्ने प्रयास गर्न आग्रह गरेका छन्।
सन् २००७-०९ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछि चीन आर्थिक महाशक्तिको रूपमा उदय भएको थियो। यसका बैंकहरूले सामान्य रूपमा काम गर्न नसकेपछि, अमेरिकाले विश्वव्यापी अर्थतन्त्रलाई मन्दीबाट बाहिर निकाल्ने आफ्नो परम्परागत कार्यलाई ग्रहण गर्न असक्षम थियो। यसको सट्टा, लोकोमोटिभ भूमिका चीनमा गयो, जसले सार्वजनिक लगानी र ऋण विस्तारको माध्यमबाट यसको अर्थतन्त्रलाई बढावा दिएको थियो। चीनले दोहोरो अंकको दरमा वृद्धि गर्यो, जर्मनी र जापानका निर्यात बढायो।
यो नीतिमा एउटा आर्थिक र अर्को राजनीतिक कारणहरु थिए। चीनले ठूलो मात्रामा ऋण प्रवाह गर्यो, जसले सम्पत्ति बूमलाई बढायो। अर्थतन्त्रको वार्षिक उत्पादन (कुल गार्हस्थ्य उत्पादन) को अंशको रूपमा गैर-वित्तीय ऋण यसको पूर्व-विश्व वित्तीय संकटको स्तर जीडीपीको २९०% मा दोब्बर भन्दा बढी भएको छ। सम्पत्ति विशाल एभरग्रान्डका समस्याहरूले ऋण संकटको लागि अर्थव्यवस्थाको जोखिमलाई जोड दिए।
अमेरिकामा डर छ कि चीन अमेरिकी आर्थिक वर्चस्वको लागि खतरा हो। वाशिङ्टन सन् १९८० को दशकमा जापानबाट उत्पन्न खतराको बारेमा चिन्तित थियो, तर चीन भने बिल्कुलै फरक बल खेलिरहेको थियो।
सुरुमा, वाशिंगटनमा अनुमान थियो कि चीन जति धनी हुँदै गयो, त्यसरी नै यसको राजनीतिक प्रणाली थप प्रजातान्त्रिक हुनेछ। तर, त्यस विपरीत चीन थप निरंकुश बन्दै गयो। सीको कट्टरपन्थी दृष्टिकोणले यो धारणाको अमेरिकी राजनीतिज्ञहरूलाई अपमानित गरेको छ।
चीनको पछिल्लो आर्थिक नतिजाहरुले विश्वलाई नै निराश बनाएका छन्। चीनको आर्थिक संकटले विश्वका अन्य मुलुकहरुलाई पनि असर गर्नेछ भने चीन थप अधिनायकवादी र निरंकुश बन्दै जाने कुराले विश्व चिन्तित बनेको छ।
