काठमाडौं – कोभिड रोकथामका र नियन्त्रणका नाममा बेइजिङले नेपालको सीमानाकामा ‘अघोषित व्यापार नाकाबन्दी’ गरेको छ। जसका कारण नेपालका व्यापारीहरुले ठूलो संकटको सामना गरिरहेका छन् भने अर्थतन्त्रमा चौपट हुने अवस्थामा पुगेको छ। चीनमाथि व्यापार साझेदारको निर्भरताबारे व्यापारीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
सन् २०१७-१८ मा चीनबाट १५९ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँको आयात भएको थियो, जुन आर्थिक वर्ष २०१६-१७ मा १२९ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ थियो। तर, व्यापारको बढ्दो घाटा बेहोर्नुपरेको कारणले नेपाललाई फाइदा पुगेको छैन। चीनसँग नेपालको व्यापार घाटा २३२ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ रहेको छ, जुन आर्थिक वर्ष २०२०-२१ मा नेपालको कुल व्यापार घाटाको १४ प्रतिशत हो।
चीनले नेपाली व्यापारीलाई भिसा दिन प्रतिबन्ध लगाएको छ। जसका कारण तिनीहरू वस्तुतः अर्डर राख्न बाध्य भए। धेरै व्यापारीहरूले वस्तुगत रूपमा अर्डर दिनुपर्दा गुणस्तरमा ठगिएको गुनासो गरेका छन्। साथै, ढुवानी लागत पनि बढेको छ। फलस्वरूप, सामानहरु महँगो भएका छन् र मुद्रास्फीतिमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। संयुक्त राष्ट्र संघको व्यापार र विकास सम्मेलनले उच्च ढुवानी लागतले आगामी वर्ष पनि सामान महँगो हुने प्रक्षेपण गरिएको छ।
चीनबाट आयात हुने विसंगतिले नेपाली व्यापारीलाई अभूतपूर्व आर्थिक नोक्सान मात्र भएको छैन, चीनबाट आपूर्तिमा भर परेका उत्तरी सीमावर्ती जिल्लामा बसोबास गर्ने नेपाली नागरिकले पनि चीनको नाकाबन्दीका कारण दैनिक अत्यावश्यक खाद्यवस्तुको अभाव भोग्नु परेको छ।
चीनको अविश्वसनीयता र अन्डरह्यान्ड व्यापार अभ्यासले पनि नेपालमा चिनियाँ लगानीलाई लिएर चिन्ता बढाएको छ। सन् २००८ देखि चिनियाँ लगानीमा भएको तीव्र वृद्धिले नेपालमा त्यस्ता लगानी रणनीतिक स्वार्थविना हुन नसक्ने चिन्ता बढाएको छ।
सन् २०२१ मा १८८ मिलियन अमेरिकी डलरको प्रतिबद्धतासँग नेपालमा कुल वैदेशिक ऋण लगानीको चीनको हिस्सा ७० प्रतिशत भन्दा बढी पुगेको छ। साथै, लगानीको प्रतिबद्धता र प्राप्तिबीचको ठूलो अन्तर, कार्यान्वयनमा सुस्त वृद्धि, ढिलाइ र कमजोर सम्भाव्यता अध्ययन र पुनर्स्थापनाका कारण लागत बढेकोले नेपाली आयोजनाहरूमा चिनियाँ लगानीको ट्र्याक रेकर्ड राम्रो नभएको बताइएको छ।
यी सबै कारणले नेपालमा चीनको सहयोगमा सञ्चालित परियोजनाहरू र चिनियाँ व्यापारसँगै चिनियाँ लगानीप्रति आशंका बढेको छ। ढिलाइ र लागत बढ्दै गएमा र चीनको लगानीमा सञ्चालित आयोजनाहरू जुनसुकै कारणले पनि व्यवहार्य हुन नसके मुलुक चीनको ऋणको चंगुलमा फस्ने खतरा बढेको छ।
