नेपालमा चीन : आक्रामक शैली

एजेन्सी । नेपालको चीनसँगको सम्बन्ध संलग्नताको एक स्वाभाविक नतिजा हो जुन दुई छिमेकी देशहरूबीच लामो समयदेखि विभिन्न तहमा संगठित रहेको छ।

नेपाल र तिब्बतको व्यापार र राजनैतिक आदानप्रदानको साथ धेरै बर्षदेखि परम्परागत सम्बन्ध रहेको छ। यद्यपि विगत दशकहरूमा दुबै देशहरू बीचको कम तहको सम्बन्धको तुलनामा २०१४/२०१५ पछि ठूलो परिवर्तन आएको छ जब कि नेपलमा राजनीतिक सहित चिनियाँ गतिविधिहरू बढाइएको छ ।

यस चरणले मानव संसाधन र पूँजीको हिसाबले तीव्र लगानी पनि देखेको छ, यसैले चीनले विगतमा खेलेको परम्परागत गैर हस्तक्षेप भूमिकाबाट महत्वपूर्ण बदलावको चिन्ह लगायो।

चीनको बढ्दो संलग्नताका कारण चीन र चिनियाँ नागरिकहरूले नेपाल, नेपाली जनता तथा नेपाली संस्थाहरुको बिचमा तीब्र, प्रभावशाली र आक्रामक दृष्टिकोणलाई पनि अगाडि ल्याइ अवधारणा अपनाएको छ।

सीमा अतिक्रमण, उचित व्यापार व्यवहारको उल्लंघन, ठगी र ठगीको उदाहरण तथा चिनियाँ व्यापारी, मजदुर र वरिष्ठ अधिकारीहरुको अविरल व्यवहारले धेरै नेपालीहरुलाई उनीहरुप्रति चिनियाँ मनोवृत्तिको बारेमा चिन्तित पारेको छ।

चीन र नेपाल सीमानामा चीनले अतिक्रमण गर्ने विगतका केही घटनाहरू गत केही वर्षहरूमा देखेका छन्। काठमाडौंमा परम्परागत रूपमा उत्तरी सिमाना निगरानी गर्न सीमित क्षमता छ जुन विश्वासघाती इलाका र विरल जनसंख्याले चिह्नित गरेको छ।

धेरै ठाउँमा पुरानो पुरानो पिलर स्तम्भहरू एकदम चिसो मौसमको कारण बिग्रिएका वा विस्थापित भएका छन् तर काठमाडौंमा सरकारका लागि त्यति चिन्ताको विषय बनेको छैन। यस अवस्थाको चिनियाँहरूले फाइदाका लागि विभिन्न स्थानहरू उपयोग गरेका छन्।

२०१५ को अध्ययन (२०१९मा जारी) अनुसार ताप्लेजुंग क्षेत्रमा चीनको कृषि मन्त्रालयले ठूलो मात्रामा चिनियाँ पक्षको निर्माणले चारवटा जिल्लाको सीमामा करीव ३६ हेक्टर जमिनमा चिनियाँ पक्ष बसाईएको छ।

चीनले यस क्षेत्रमा बग्ने खोलाको दिशालाई नेपाल पक्षतर्फ परिवर्तन गरेको हुनाले हुम्ला, रसुवा र नेपालका छिमेकी जिल्लाहरूमा धेरै जग्गा जमिन तिब्बतमा समेटिएको छ। चीनको सीमामा पर्ने सोलुखुम्बु, दोलाखा, गोरखा, मनाङ, मुस्ताङ, डोल्पा, मुगु र दार्चुला जिल्लामा पनि त्यस्तै अतिक्रमण हुन सक्ने नेपाल सरकारको आशंका छ।

हालसालै मे २०१९ मा हुम्ला जिल्लामा चिनियाँहरूले अतिक्रमण गरेको समाचार सार्वजनिक भएको थियो जसमा नेपाली क्षेत्रको २ किलोमिटर क्षेत्रफलमा चिनियाँहरूले बनाएको कम्तिमा ११ वटा कंक्रिट संरचना देखिएको थियो।

नेपाली कांग्रेसका सांसद जीवन शाही जस्ता प्रतिष्ठित स्थानीय बासिन्दाले यस क्षेत्रमा नेपाली परिवारका पुस्तौ पुस्तासम्म बसोबास गरिरहेका खुलासा भएपछि चिनियाँहरूले पर्याप्त प्रमाणसहित अतिक्रमण हटाउने प्रतिबद्धता जनाएका थिए।

यस क्षेत्रको लाप्चा गाउँका स्थानीयहरूले पुष्टि गरेका छन् कि विगतमा तिनीहरूका गोठालाहरूले चिनियाँहरूले निर्माण गरेको वर्तमान संरचना भन्दा पर जान्छन्, जबकि अब चिनियाँहरूले यस क्षेत्रमा चरन अनुमति दिँदैनन्।

एक अन्य क्षेत्र जहाँ २०१९ मा विवाद बाहिर आएको थियो। त्यो गोरखा जिल्लाको रुई गाउँ हो। जुन सीमा स्तम्भहरुको वर्तमान स्थितीको अनुसार चीनको भित्र पर्छ। वितिदै गएको समय अनुसार चीनले सीमा स्तम्भलाई यसरी स्थानान्तरण गरेको छ की अब त्यो गाउँ चीनको भित्र पर्छ।

गाउँका बासिन्दाहरु प्राविधिक रूपमा चीनमा रहेका छन् भने उनीहरुले नेपाली प्रशासनलाई राजस्व तिर्न जारी राखेका छन्। यी सबै घटनाहरूका कारण काठमाडौंमा चीनको बिरूद्ध शृंखलाबद्ध प्रदर्शन भयो र ती चिनियाँ विरोधी बयानहरू सोशल मिडियामा आयो र यी घटनाहरूलाई गम्भीरताका साथ लिन नेपाल सरकारको ध्यानाकर्षण गराइयो।

ब्यापार क्षेत्रमा पनि चिनियाँहरूले दुराचार र बेश्यावृत्ति गर्ने धेरै घटनाहरू घटाएका छन्। नेपालमा सञ्चालित ठूला चिनियाँ व्यापारिहरू प्रायः बेइमान र नराम्रो व्यापार अभ्यासमा संलग्न हुन्छन्, साथै अन्य प्रतिस्पर्धीहरूलाई गैरकानुनी गर्ने उद्देश्यले महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक टेन्डरहरूको बारेमा अग्रिम जानकारी प्राप्त गर्ने काम गर्दछन्।

यस रणनीतिले ठूलो संख्यामा चिनियाँ कम्पनीहरूलाई नेपालमा विभिन्न परियोजनाहरू जित्न सक्षम गरेको छ। चिनियाँ व्यापारीले नोकरशाही र सम्बन्धित निकायमा उनीहरूको फाइदाको लागि महत्वपूर्ण संस्थाहरूमा सूचना पहुँच गर्नमा माहिर छन्।

नेपालमा बसोबास गर्ने चिनियाँ नागरिक पनि विभिन्न प्रकारका अपराधमा संलग्न रहेको पाइन्छ। २०१९ डिसेम्बरमा, नेपाली अधिकारीहरूले १२२ चिनियाँ नागरिकलाई पक्राउ गरे जो नेपालमा गैरकानुनी रूपमा बसोबास गरिरहेका थिए र आर्थिक धोखाधडी र अनधिकृत इलेक्ट्रोनिक लेनदेनमा संलग्न थिए।

नेपाली अधिकारीहरू मुद्दा चलाउने क्रममा थिए भने चिनियाँ सार्वजनिक सुरक्षा मन्त्रालयका अधिकारीहरूले नेपाली अधिकारीलाई प्रभाव पारेको अनुसन्धानको जिम्मा लिएका थिए जसले नेपालमा चिनियाँ प्रभावको हदसम्म रहेको देखाउछ।

समाचार भाइरल हुन नदिन, चिनियाँ अधिकारीहरूले उनीहरू बीचको एमएलएटी सम्झौताको आधारमा आरोपीलाई  विशेष विमानमा फिर्ता पठाएका थिए।

चिनियाँ नागरिकहरू सुनका साथै नेपालका पुरातन वस्तुहरू सहितको दुर्लभ उत्पादनहरूको ठूलो मात्रामा तस्करीमा पनि संलग्न रहेको पाइन्छ।

नेपाल प्रहरी रेकर्डले संकेत गरेको छ कि विगत केही वर्षमा २०० भन्दा बढी चिनियाँ नागरिकलाई मनी लाँड्रिंग, मानव बेचबिखन, वन्यजीव बेचबिखन र अवैध मेडिकल अभ्यास जस्ता विभिन्न अपराधमा संलग्न भएको आरोपमा पक्राउ गरिएको छ।